Чӑваш Республикинче ҫӗр айӗнчи ҫутҫанталӑк пуянлӑхӗсенчен хӑш-пӗр тӗсӗ кӑна пур. Ҫӗр айӗнчи тӗрлӗ чӗртавар пурлӑхӗпе виҫӗ округ палӑрса тӑрать: Шупашкар, Пӑрачкав тата Улатӑр.
Гипс, доломит, фосфорит, сапропель, хӑйӑр, тӑм, пурӑ, кӳкӗртлӗ колчеданӑн ҫунакан сланец тата трепел сыхлӑхӗсене тӗпченӗ. 350 яхӑн торф вырӑнӗсем паллӑ, вӗсенчен чи пысӑккисем Сӑр тӑрӑхӗнче тата Атӑл юхан шывӗн сулахай енче вырнаҫнӑ.
Чӑваш Енри ҫунакан усӑллӑ япаласен шутне торф кӗрет, унӑн сыхлӑхӗсем юхан шывсен айлӑмӗсенче тата шурлӑхсенче пур. Торфа геологсем пирӗн республикӑра 1920-мӗш ҫулсенченех шырама пуҫланӑ. Ҫунакан сийлӗ чулсене (сланецсене) Пӑва тӑрӑхӗнче тӗплӗн тӗпченӗ. Юхан шыв айлӑмӗсенчи хӑш-пӗр кӳлӗре сапропельсен кӗпӗрленчӗкӗсем те пур. Пӗртен-пӗр усӑ куракан сапропель вырӑнӗ Когояр кӳллинче вырнаҫнӑ.
Чи анлӑ сарӑлнисенчен – ҫурт-йӗр тӑвас ӗҫре усӑ курмаллисем: тӑм, хӑйӑр, форфоритсем тата ытттисем. Пӑрачкав округӗнче гипс тата ангидрит промышленноҫ запасӗсем пур (упранакан вырӑн – Пӑрачкав). Гипспа строительствӑра, архитектурӑра, медицинӑра, хими тата хут промышленноҫӗсенче усӑ кураҫҫӗ. Ангидритра шыв ҫук, вӑл цемент пек ҫыпӑҫтаракан чӗртавар шутланать.
Фосфорит вырӑнӗсем Патӑрьел, Комсомольски, Йӗпреҫ, Вӑрнар тата Канаш округӗсенче вырнаҫнӑ, хальхи вӑхӑтра вӗсене кӑлармаҫҫӗ.
Тӑм вырӑнӗсем пур ҫӗрте те пур, ӑна пысӑк ялсен ҫывӑхӗнчи упранакан вырӑнсенчен нумай кӑлараҫҫӗ. Кирпӗч тата керамзит тӑмӗсен чи пысӑк вырӑнӗсем – Шупашкар округӗнче, унӑн пайӗ республика сыхлӑхӗн 41,4 проценчӗпе танлашать (чи пысӑкки, 10 млн кубла метр ытла запасӗсем Илпешре (Шупашкар округӗ) вырнаҫнӑ). Тӑмран керамика кирпӗчне, черепица, дренаж пӑрӑхӗсене, керамзит, керамика япалисене туса кӑлараҫҫӗ.
Юхан шывсен айлӑмӗсенче, уйрӑмах Атӑл тӑрӑхӗнче, ҫурт-йӗр хӑпартас ӗҫре тата калӑплавра усӑ курмалли тӗрлӗ тӗслӗ хӑйӑр пур. Строительство хӑйӑрӗн упранакан вырӑнӗсен хулӑнӑшӗ – 2 метртан пуҫласа 15 метр таран. Ӑна Атӑлпа Ҫавал йӑлӑмӗсенче тата йӑлӑмсен ҫийӗнче ларса юлнӑ юшкӑн тӑприсен вырӑнӗсенче ытларах кӑлараҫҫӗ. Строительство хӑйӑрӗсен запасӗсен чи пысӑк упранакан вырӑнӗ Кӗчкейре (Ҫӗмӗрле округӗ) вырнаҫнӑ, унта 15 млн. кубла метр ытла. Ҫак хӑйӑра бетон хатӗрленӗ тата силикат кирпӗчне тунӑ ҫӗрте тытӑнкӑ вырӑнне усӑ кураҫҫӗ, мӗншӗн тесен вӗсем пысӑк пахалӑхпа уйрӑлса тӑмаҫҫӗ. Кантӑк хӑйӑрӗсен сыхлӑхлӑ вырӑнӗсем Улатӑр, Пӑрачкав тата Хӗрлӗ Чутай округӗсенче пур.
Улатӑр округӗн Ҫӗнӗ Эйпеҫ ял таврашӗнче ҫӳлти сийӗ пурӑллӑ трепел тӑпри упранакан вырӑна тӗпченӗ. Трепел сийӗ 40 м ҫитет. Трепел – кӑпӑшка, питӗ ҫӑмӑл, ҫӳхе шӑтӑклӑ биохимиллӗ ту тӑпри. Ҫак чӗртавара ӑшӑ тата сасӑ уйӑракан материалсенче, динамитра, сӑрӑхтару тата якату ӗҫӗсенче адсорбент, катализатор тата тултаркӑч пек усӑ кураҫҫӗ. Кӗрен-сарӑ тӗслӗскер, вӑл ҫӑмӑл трепел кирпӗчне тума юрӑхлӑ.
Атӑл юхан шывӗн сулахай енче кӳкӗртлӗ водород шывне кӑлараҫҫӗ, пахалӑхӗпе Сочири санаторипе курорт хуҫалӑхӗнче усӑ куракан «Мацеста» евӗрлӗ.
Минералпа чӗртавар запасӗсем Пӑрачкав, Патӑрьелпе Улатӑр, Шупашкар, Йӗпреҫ округӗсенче пур.
Атӑл юхан шывӗн сулахай ҫыранӗнче «Чебоксарское», «Варламовское», «Санаторий «Чувашия» тата ытти ӗҫмелли тата хуҫалӑхра усӑ курма юрӑхлӑ ҫӗр айӗнчи шывсен темиҫе вырӑнӗсене тӗпченӗ.
Усӑ куракан вырӑнсенчен чылайӑшӗ Атӑлпа Сӑр артезиан бассейнӗнче, уйрӑмах, Шупашкар, Ҫӗрпӳ тата Ҫӗмӗрле округӗсен территорийӗсенче вырнаҫнӑ. Ҫӗр айӗнчи шывсен баланс сыхлӑхӗсен тӗп пайӗ Шупашкар округне тивет, ытти пайӗ Тӑвай, Ҫӗрпӳ тата Пӑрачкав округӗсенче вырнаҫнӑ.
Природа. Ресурсы. Экология // Чувашская Республика. История и современность : [книга-альбом / Сост. : В.Н. Алексеев, И.И. Бойко, В. П. Иванов и др. ; худож. Н.И. Орлова ; фото Д. Антоновой и др.]. – Чебоксары, 2018. – С. 10-34 : ил., фот., портр., табл.
Полезные ископаемые // Трифонова, З.А. География Чувашской Республики : учебное пособие для образовательных учреждений / З. А. Трифонова, 2011. – С. 29-35.