Юмахсемпе халапсем — Страница 6 — Чӑваш Ен Еткерлӗхӗ
Портала Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн культурӑпа искусство енӗпе пӗтӗм наци пӗлтерӗшлӗ пултарулӑх проекчӗсене тӗрев паракан гранчӗпе йӗркеленӗ
Социаллӑ тетелсенче:
Выберите язык:
Главная / Фольклорпа литература / Юмахсемпе халапсем (6-я страница)

Юмахсемпе халапсем

Халӑх фольклорӗнче юмахсем чи пысӑк вырӑн йышанса тӑраҫҫӗ. Юмахсем тесе тӗпчевҫӗсем асамлӑ ӗҫсем ҫинчен калакан, сӑмах вӗҫҫӗн ҫӳрекен илемлӗ хайлавсене калаҫҫӗ. Халӑх юмахӗ вӑл – халӑхӑн пысӑк шухӑш-кӑмӑлӗпе ҫутӑ ӗмӗтне палӑртса тӑракан произведени. Унашкал произведенисене халӑх хӑй ӑсӗпе чӗринчен шӑратса кӑларнӑ, вӗсем халӑх пурӑнӑҫӗ ҫинчен каласа параҫҫӗ.

Н. В. Никольский 1960 ҫулта тухнӑ «Юмахсем» кӗнекери «Ӗлӗкхи чӑваш халӑх юмахӗсем ҫинчен» ятлӑ хыҫ сӑмахра ҫапла ҫырнӑ: «Халӑх юмахӗнче этем тӗрӗслӗхӗпе чӑнлӑхӗ яланах ҫиеле тухаҫҫӗ. Ултавлӑ ӗҫсене курса тарӑхнӑ ҫыннӑн чунне лӑплантарать, йывӑр ӗҫпе асапланса ҫитнӗ ҫынсен кӑмӑлне ҫемҫетет, хуйхӑ-суйхӑпа инкек-синкеке тӳссе ирттерме ҫӗнӗ вӑй хушать юмах. Ӑса вӗрентсе калани юмаха халӑх асӗнче ӗмӗр-ӗмӗр манӑҫа тухмасӑр пурӑнма май парать, юмахӑн пӗтӗм вӑйӗ ҫакӑнта».

Юмахсем тӗрлӗрен пулаҫҫӗ. Е. С. Сидорова «Чӑваш юмахӗсем» статйинче (Чӑваш халӑх сӑмахлӑхӗ.  Т. 1 : Юмахсем, 1973. С. 7) вӗсене пурнӑҫа мӗнле майпа сӑнланине шута илсе ҫакӑн пек ушкӑнсене пайлать:

1) чӗр чунсем ҫинчен калакан юмахсем;

2) асамлӑ юмахсем;

3) йӑла юмахӗсем (новелла йышши юмахсемпе шӳтсем).

Филологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ Н. Г. Ильина «Паттӑр юмахӗсем = Богатырские сказки» (Шупашкар, 2019. С. 7) кӗнекере ҫакӑн пек ҫырать: «Юмахсем чӑваш халӑх сӑмахлӑхӗн проза жанрне кӗреҫҫӗ. Вӗсене, тӗпрен илсен, янавар (сказки о животных), нараста (собственно волшебные), паттӑр (богатырские), шаймӑк (бытовые) юмахӗсем ҫине ушкӑнлама пулать».

Чӑваш фольклористикинче халап терминпа ытларах чухне прозӑри эпикӑлла жанрсене палӑртма усӑ кураҫҫӗ. Вӑл вырӑссен «предание» ӑнлавне ҫывӑх. Тӗпчевҫӗсем унпа историре пулса иртнӗ ӗҫсем ҫинчен каласа паракан е ҫав событисене пула хывӑннӑ калав йышши хайлавсене палӑртаҫҫӗ.

Чувашские легенды и сказки

Чувашские легенды и сказки / сост. Е. С. Сидорова ; худож. В. И. Агеев, 1979. - 230 с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Золотое яблоко

Карягина, М. Ф. Золотое яблоко : рассказы и сказки : [для детей среднего школьного возраста] / Марина Карягина, 2014. - 159 с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Истори халапӗсем

Истори халапӗсем / [Чӑв. патш. гуманитари ӑсл. ин-чӗ, 2007. - 472 с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Юмахсемпе калавсем

Юмахсемпе калавсем : шкулра вӗренекен ачасемпе халӑха вуламалли кӗнеке / Чӑваш облӑҫӗнчи кӗнеке кӑларакан уйрӑм, 1923. - 84 с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Лопоухий Илюк

Лисина, Е. Н. Лопоухий Илюк : повесть-сказка : [для мл. шк. возраста] / Ева Лисина, 1986. - 152, [1] с. с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Тилӗпе йытӑсем

Давыдов, В. И. Тилӗпе йытӑсем : [сӑвӑлла юмахсем] / Ваҫлей Давыдов // Тӑван Атӑл. - 1957. - № 2. - С. 91-92. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Стихи и сказки

Давыдов-Анатри, В. Стихи и сказки : [для младшего школьного возраста]: авториз. пер. с чув. / В. Давыдов-Анатри, 1975. - 43 с. с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Ҫич ураллӑ лаша

Давыдов-Анатри, В. И. Ҫич ураллӑ лаша : [чӑваш халӑх юмахӗ] / В. Давыдов-Анатри // Ҫилҫунат. - 2002. - № 11-12. - С. 10-11. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Наян мулкач

Сарине, Л. М. Наян мулкач : пьеса юмахсем / Лидия Сарине, 2010. - 36 с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее

Телейлӗ кӑмпа

Сарине, Л. М. Телейлӗ кӑмпа : пьеса юмахсем : [кӗҫӗн ҫулхи шкул ачисем валли] / Лидия Сарине, 2013. - 31, [1] с. - Текст : электронный. Читать/Слушать/Смотреть
Подробнее