Канаш, хула

Канаш муниципаллӑ округӗ (Канашский муниципальный округ). 1927 ҫулхи сентябрӗн 5-мӗшӗнче ЦИК Президиумӗн тата Чӑваш АССР Совнарком Президиумӗн «Чӑваш АССРне районласси ҫинчен» постановленийӗпе килӗшӳллӗн район пек йӗркеленӗ, 2022 ҫулхи мартӑн 29-мӗшӗнчи 19 №-лӗ Чӑваш Республикин Саккунӗ тӑрӑх Чӑваш Республикин Чӑваш Республикин Канаш муниципаллӑ округне (малалла – округ) улӑштарнӑ.

Округӑн административлӑ центрӗ – Канаш хули, Чӑваш Республикин тӗп хулинчен Шупашкар хули 84 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ.

Округ территорийӗ Чӑваш Республикин вӑтаҫӗр пайӗнче вырнаҫнӑ, ҫурҫӗр енче – Красноармейски, Ҫӗрпӳ, Вӑрмар, хӗвелтухӑҫӗнче – Тӑвай, кӑнтӑрта – Комсомольски тата Йӗпреҫ, хӗвеланӑҫӗнче – Вӑрнар муниципаллӑ округӗсемпе кӳршӗллӗ. Округри пӗтӗмӗшле площадь – 981,4 тӑваткал ҫухрӑм (Чӑваш Республикин территорийӗн – 5,3%).

Округра – халӑхсем пурӑнакан 108 ял вырӑнӗ. 01.01.2022 тӗлне 77 040 ҫын шутланать.

Округра ҫӗр ӗҫӗпе промышленность  аталаннӑ, ял хуҫалӑх таварӗсем тӗп ресурс пулса тӑраҫҫӗ. 01.01.2020 тӗлне ял хуҫалӑх ҫӗрӗсен пӗтӗмӗшле лаптӑкӗ 66 918 гектарпа танлашать. Ял хуҫалӑх чӗр таварне тирпейлес енӗпе ӗҫлекен юсавпа механика организацийӗсемпе предприятисем пур. Муниципаллӑ округӑн территорийӗнче ООО «Керамика», «ОАО Канаш «Племптицезавод» йышши предприятисем вырнаҫнӑ.

Округ чиккисенче ҫӗршывӑн пӗтӗмӗшле транспорт сечӗн округпа республика ҫыхӑнӑвне тивӗҫтерекен авто тата чугун ҫул ҫулӗсем аталаннӑ. «Ҫӗрпӳ – Ульяновск» федераци ҫулӗ тата «Аниш» тата «Шӑхасан – Калинин» территорин тӗп ҫулӗсем округӑн шалти вӑй-хӑвачӗн тӗп ресурсӗсем шутланаҫҫӗ.

Халӑхӑн культурӑллӑ канӑвне тивӗҫтерме 64 клуб учрежденийӗпе 29 библиотека, «Ҫеҫпӗл Мишшин тӑван тӑрӑхӗ» мемориал комплексӗ ӗҫлет. «Канаш ен» хаҫат пичетленсе тухать.

Чӑваш Республикин «Канаш муниципаллӑ округӗ» электронлӑ вулавӑшӑн коллекцийӗ округпа хула историйӗн социаллӑ пурнӑҫпа экономика, политика тата культура аспекчӗсене палӑртакан тӗпчевсем, официаллӑ тата архив докуменчӗсем, сӑнарлӑ материалсем кӗртет.

Канаш хули – Канаш муниципаллӑ округӗн административлӑ центрӗ, пысӑк чугун ҫул узелӗ.

Канаш 1892-мӗш ҫулта никӗсленӗ, 1920-мӗш ҫулччен Шӑхран ятлӑ пулнӑ. Августӑн 20-мӗшӗнче 1920 ҫулта Шӑхран станцийӗпе поселокне Чӑваш автономи облаҫне йӗркеленӗ ятпа Канаш поселокне ят панӑ. 1925 ҫулта Канаш станцийӗ хула статусне илнӗ (ВЦИК июнӗн 6-мӗшӗнчен 1925 ҫулхи постановлени).

Канаш хули – индустриллӗ хула, Чӑваш ен транспорт центрӗ, республикӑн пысӑк чугун ҫул центрӗ.

Хальхи Канаш – нумай функциллӗ хула. Унта 17 пысӑк тата вӑтам промышленность предприятийӗ шутланать. Отрасль машинӑсем туса кӑларакан, химипе ҫӑнӑх авӑртакан тата кӗрпе тӑвакан промышленность пуррипе тата стройматериалсем хатӗрлессипе те палӑрса тӑрать. Канашри вагонсем юсакан завод, Канашри «Стройтехникӑн» завочӗ, Канашри эрешҫӗсен завочӗ, Канашри автоагрегат завочӗ, Канашри электропогрузчиксен завочӗ, технологи хатӗрӗсем  хатӗрлекен  завод чи малта пыракансен йышӗнче шутланаҫҫӗ. Хими промышленнӑҫне «Лакокраска» предприяти тата Канашри полимер строительство материалӗсен завочӗ пуррине палӑртмалла. Хулара «Пилеш» ҫӗвӗ предприятийӗ ӗҫлет, ҫӑкӑр завочӗпе ҫӑкӑр-булка комбиначӗ, Канашри сыр тӑвакан комбинат, сӗтел-пукан фабрики, строительствӑпа промышленность предприятийӗсем, ТЭЦ пур.

Канашри социаллӑ сферӑри учрежденисенчен 14 ача сачӗ, 11 шкул, 3 училище тата 4 колледж, культура керменӗ, 8 модельлӗ библиотека, музей, 4 больница ӗҫлет. 3 хаҫат пичетленсе тухать: «Канаш», «Навигатор», «Ман Канаш хули».

Хула халӑхӗ 01.01.2022 тӗлне 44 308 ҫын шутланать.