Вӑрмар муниципаллӑ округӗ. Ҫынсем — Чӑваш Ен Еткерлӗхӗ
Портала Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн культурӑпа искусство енӗпе пӗтӗм наци пӗлтерӗшлӗ пултарулӑх проекчӗсене тӗрев паракан гранчӗпе йӗркеленӗ
Социаллӑ тетелсенче:
Выберите язык:
Тултип
Тултип

Вӑрмар муниципаллӑ округӗ. Ҫынсем

Чӑваш Ен – нумай нациллӗ республика. Республика территорийӗнче мӗн ӗлӗкренпех чӑвашсемпе пӗрле вырӑссем, тутарсем, ирҫесем тата ҫӗре яхӑн наци ҫыннисем килӗштерсех пурӑнаҫҫӗ. Вӗсенчен чылайӑшӗ хӑйсен тӑван чӗлхипе калаҫать. Тӗрлӗ наци ҫыннисем пӗр-пӗринпе хутшӑннӑ чухне вырӑс чӗлхипе усӑ кураҫҫӗ.

Чӑваш Республикин халӑх йышне 2025 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗ тӗлне тата вӑтамран 2024 ҫулшӑн хаклани

Чӑвашсем – республикӑри тӗп наци. Республикӑна Чӑваш Республики теҫҫӗ, ҫак ҫӗрсем ҫинче чӑвашсен ватӑ аслашшӗсем сӗм авалах пурӑннӑ. Чӑваш Республикинче ытларах чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ. Ҫӗр чӑмӑрӗ ҫинче урӑх ниҫта та ҫакӑн чухлӗ чӑваш пурӑнмасть. Пирӗн халӑх хӑйӗн культурипе чӗлхине кунта кӑна кирлӗ пек аталантарма пултарать. Республикӑри кашни шкултах чӑваш чӗлхи, Чӑваш Ен культурипе историне вӗрентеҫҫӗ.

2025 ҫулхи январӗн 1-мӗшӗ тӗлне Чӑваш Республикинче: 1 159 768 ҫын пурӑнать, ҫав шутра хулара пурӑнакансен шучӗ – 752 336 ҫын, ял таврашӗнче – 407 432 ҫын (https://21.rosstat.gov.ru/demog).

2020 ҫулта иртнӗ Пӗтӗм Раҫҫейри халӑх ҫыравӗ тӑрӑх Чӑваш Республикинче (https://21.rosstat.gov.ru/folder/215059):

— 1 186 909 ҫын пурӑнать, хуласенче – 757 986, ялсенче – 428 923 ҫын.

— ҫын шучӗ тӑрӑх чӑвашсем вырӑссемпе украинецсем, тутарсемпе пушкӑртсем хыҫҫӑн пиллӗкмӗш вырӑнта тӑраҫҫӗ.

— 2020 ҫулта йӗркелесе ирттернӗ халӑх перепиҫӗ тӑрӑх, Чӑваш Республикинче (%):

чӑвашсем – 63,7

вырӑссем – 30,7

тутарсем – 2,7

ыттисем – 2,9

— Раҫҫейре пурӗ 1,07 млн. чӑваш пурӑнать

Енькка, Е. Тӑван ен : 4-мӗш класс валли / Елена Енькка ; [Р. Т. Терентьева куҫарнӑ]. – Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 2011. – 95 с. : цв. ил., портр.

Кузнецов, И. Д. Чӑваш халӑх йышӗн улшӑнӑвӗсем тавра : [чӑваш халӑх йышӗ мӗнле ӳссе пынине 1797-мӗш ҫултан пуҫласа 1975-мӗш ҫулччен илсе кӑтартни] / И. Д. Кузнецов // Ялав. – 1976. – № 6. – С. 28-29.

Симаков, В. Ҫитес перепиҫре миҫен пулӑпӑр? : [чӑваш халӑх йышӗ мӗнле ӳссе пынине 1723-мӗш ҫултан пуҫласа 1989-мӗш ҫулччен илче кӑтартни] / В. Симаков // Тӑван Атӑл. – 2002. – № 2. – С. 53-55.

Шупашкар муниципаллӑ округӗ
Муркаш муниципаллӑ округӗ
Етӗрне муниципаллӑ округӗ
Хӗрлӗ Чутай муниципаллӑ округӗ
Ҫĕмӗрле муниципаллӑ округӗ
Пӑрачкав муниципаллӑ округӗ
Улатӑр муниципаллӑ округӗ
Шӑмӑршӑ муниципаллӑ округӗ
Елчӗк муниципаллӑ округӗ
Тӑвай муниципаллӑ округӗ
Вӑрмар муниципаллӑ округӗ
Куславкка муниципаллӑ округӗ
Сӗнтӗрвӑрри муниципаллӑ округӗ
Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округӗ
Красноармейски муниципаллӑ округӗ
Канаш муниципаллӑ округӗ
Элӗк муниципаллӑ округӗ
Вӑрнар муниципаллӑ округӗ
Йӗпреҫ муниципаллӑ округӗ
Комсомольски муниципаллӑ округӗ
Патӑрьел муниципаллӑ округӗ

Вӑрмар муниципаллӑ округӗ

Вӑрмар муниципаллӑ округӗ (Урмарский муниципальный округ). 1927 ҫулхи сентябрӗн 5-мӗшӗнче ЦИК Президиумӗн тата Чӑваш АССР Совнарком Президиумӗн йышӑнӑвӗпе «Чӑваш АССРне районласси ҫинчен» постановленийӗпе килӗшӳллӗн район пек йӗркеленӗ, 2022 ҫулхи мартӑн уйӑхӗн 29-мӗшӗнчи 26 №-лӗ Чӑваш Республикин Саккунӗ тӑрӑх Чӑваш Республикин Вӑрмар муниципаллӑ округне (малалла – округпа) улӑштарнӑ.

Округӑн административлӑ центрӗ – Вӑрмар поселокӗ, Шупашкар хулинчен – Чӑваш Республикин тӗп хулинчен 77 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ.

Округ Чӑваш Республикин ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ пайӗнче вырнаҫнӑ. Ҫурҫӗр тата ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ чикки Куславккапа, кӑнтӑртан Тӑвайпа, кӑнтӑр-хӗвеланӑҫӗнчен Канашпа, хӗвеланӑҫӗнчен тата ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ енчен Чӑваш Республикин Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округӗсемпе, хӗвелтухӑҫӗнчен Тутарстан Республикипе кӳршӗллӗ. Округӑн пӗтӗмӗшле лаптӑкӗ 598,3 тӑваткал ҫухрӑмпа танлашать. Ҫурҫӗртен кӑнтӑралла округ территорине 32 ҫухрӑма, хӗвеланӑҫӗнчен хӗвелтухӑҫнелле 33 ҫухрӑма тӑсӑлать.

Транспорт сечӗн никӗсӗ Мускав – Чулхула – Канаш – Вӑрмар – Хусан; автомобиль ҫулӗсем: федераци ҫурҫӗрти округ урлӑ каҫакан «Атӑл»; республика пӗлтерӗшлӗ авто ҫулсем (тӗп территорисем): «Аниш» («Атӑл» – Тӑвай – Канаш – Йӗпреҫ – Улатӑр); «Вӑрмар – Тикеш – Пысӑк Кайпаҫ (Тутарстан); Вӑрмар – Кивĕ Вĕренер – Нурлат (Тутарстан).

Округ территорийӗнче – халӑхсем пурӑнакан 51 ял вырӑнӗ. 01.01.2022 тӗлне 20 889 ҫын шутланать.

Округра ҫӗр ӗҫӗ аталаннӑ. Ял хуҫалӑхӗ сӗтпе тӗш-тырӑ, ҫӗрулми, хӑмла туса илесси енӗпе ӗҫлет. Вӑрмар поселокӗнче промышленность аталаннӑ: сӗтел-пукан, ҫӗвӗ ҫӗлекен производство, механика завочӗ. Промышленнӑҫри темиҫе предприятие Арпуҫ, Кавал, Энӗшпуҫ тата ытти ялсенче вырнаҫтарнӑ.

Культура учрежденийӗсем хушшинче Вӑрмарти культурӑпа кану центрӗ, 36 ялти культура ҫурчӗпе клуб, 21 библиотека, халӑх историпе таврапӗлӳ музейӗ тата 2 филиал (Арапуҫ ялӗ. Кавал сали). Вӑрмарта «Илем» физкультурӑпа спорт комплексӗ ӗҫлет. Округра археологи палӑкӗ Тикаш масарӗ пур.

Чӑваш Республикин «Вӑрмар муниципаллӑ округӗ» электронлӑ вулавӑшӑн коллекцийӗ округ историйӗн социаллӑ пурнӑҫпа экономика, политика тата культура аспекчӗсене палӑртакан документсене кӗртет.

Гаврилов , Валериан Анатольевич (инженер- судоводитель, педагог; 21.11.1962 )

Инженер-судоводитель, педагог, кандидат экономических наук (2004), общественный деятель
Подробнее

Борискин, Иван Кузьмич (журналист; 10.09.1929-24.02.2005)

Журналист, член Союза журналистов России (1968), заслуженный работник культуры Российской Федерации (1996), заслуженный работник культуры Чувашской АССР (1986)
Подробнее

Юрьев, Петр Федорович (государственный деятель; 16.12.1903-29.08.1940)

Государственный деятель
Подробнее

Павлов-Пинер, Иван Павлович (02.07(19.06).1903-неизв.)

Журналист, переводчик, политпросветработник, участник Великой Отечественной войны
Подробнее

Никитина, Альбина Александровна (журналист, драматург; 13.07.1963)

Чувашский писатель, член Союза журналистов России (1995), заслуженный работник культуры Чувашской Республики (2013)
Подробнее

Иванов, Анатолий Иванович (писатель; 18.10.1942)

Чувашский писатель, член Союза чувашских писателей (1996), лауреат премий им. В.С. Алендея (2009)
Подробнее

Макшанцева, Ангелина Григорьевна (преподаватель; 10.09.1926-25.08.1995)

Преподаватель, заслуженный учитель школы Чувашской АССР (1969), заслуженный учитель школы РСФСР (1977)
Подробнее

Зайцев, Яков Николаевич (педагог, краевед; 26.08.1946)

Педагог, заслуженный работник образования Чувашской Республики, Почетный работник общего образования Российской Федерации, краевед, народный академик Чувашии (1995), член Союза чувашских писателей (1996), лауреат премий им. В.С. Алендея, К.В. Элле, заслуженный работник этнокультуры Чувашской Республики
Подробнее

Лисова, Римма Андреевна (работник культуры; 16.10.1937-15.03.2021)

Работник культуры, библиотекарь, заслуженный работник культуры Бурятской АССР, заслуженный работник культуры РСФСР
Подробнее

Чермаков, Иван Григорьевич (писатель, журналист; 21.04.1955-25.11.1999)

Чувашский писатель, член Союза писателей России (1994), журналист, лауреат премии им. Марфы Трубиной
Подробнее